Mustafa Kemal Ataturk

 

ata_189

Hij is de grondlegger van het huidige Turkije en heeft van zijn landgenoten de eervolle bijnaam Atatürk gekregen, vader van de Turken. Hij is nog steeds een grootheid in Turkije en in alle openbare gebouwen is een portret van hem aanwezig. In de Turkse media is openbare kritiek op Atatürk verboden.

Mustafa Kemal Atatürk (Thessaloniki, 19 mei 1881 – Istanbul, 10 november 1938), was een officier van het Turkse (Ottomaanse) leger, schrijver, staatsman en de grondlegger en eerste president van de republiek Turkije.

Mustafa werd geboren in een Turks gezin in Salonika dat nu in Griekenland ligt, maar in 1881 maakte het deel uit van het Ottomaanse Rijk (Turkije). Hij kreeg een militaire opleiding aan de cadettenschool.

In de tijd dat Mustafa geboren werd,  bestond het Ottomaanse rijk nog. Dit was een groot rijk dat onder leiding van Turkije stond. Mustafa kreeg op de militaire opleiding die hij volgde  van zijn wiskundeleraar de bijnaam Kemal, om hem te onderscheiden van de andere Mustafa’s in zijn klas. Hij was al op jonge leeftijd geïnteresseerd in de politiek en via het leger kwam hij bij de  Jonge Turken terecht, een Turkse nationalistische groepering die ontevreden was over de situatie in het Ottomaanse rijk.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog speelde hij een belangrijke rol in het afslaan van de geallieerde invasie in de Slag om Gallipoli. De Slag om Gallipoli, ook bekend als de Dardanellenveldtocht of de Gallipoliveldtocht, vond plaats op het schiereiland Gallipoli in het Ottomaanse Rijk (in hedendaags Turkije) van 25 april 1915 tot 9 januari 1916, tijdens de Eerste Wereldoorlog. Een gezamenlijke Britse en Franse operatie werd opgezet om de Ottomaanse hoofdstad, Istanboel, te veroveren en om een zeeroute naar Rusland veilig te stellen. De poging mislukte met zware verliezen aan beide zijden. De veldtocht betekende een belangrijke overwinning voor de Turken en een grote nederlaag voor de geallieerden.

De Slag om Gallipoli oefende een grote invloed uit op alle betrokken naties. In Turkije wordt de slag gezien als een beslissend moment in de geschiedenis van het Turkse volk – een laatste piek in de verdediging van het vaderland terwijl het Ottomaanse Rijk aan het afbrokkelen was. De strijd had de weg vrijgemaakt voor de Turkse Onafhankelijkheidsoorlog en de oprichting van de Republiek Turkije acht jaar later onder leiding van Mustafa Kemal Atatürk, een van de commandanten bij Gallipoli.

Na de Eerste Wereldoorlog werd het Ottomaanse Rijk grotendeels bezet door de geallieerden. Het gehele Europese deel en een groot deel van Anatolië werden bezet door het Verenigd Koninkrijk, Griekenland, Italië, Frankrijk en Armenië. In 1919 kwam Mustafa Kemal met een deel van het leger in opstand tegen zowel de geallieerde bezetters als tegen de Ottomaanse sultan Mehmet VI Vahideddin.

In 1920 accepteerde Mehmet VI het Verdrag van Sèvres, hetgeen door veel Turken als vernederend werd gezien. Ataturks beweging in de Turkse Onafhankelijkheidsoorlog kreeg hierdoor veel steun onder de Turkse bevolking. Op 23 april 1920 werd het nieuwe Turkse Parlement opgericht, hetgeen Mehmets regime verder verzwakte. De onafhankelijkheidsleger van Ataturk behaalde grote overwinningen en in 1923 werden de buitenlandse troepen definitief verdreven.  Op 24 juli 1923 was Turkije geheel onafhankelijk.

In november 1922 werd Mehmet VI officieel afgezet en werd Mustafa Kemal erkend als de nieuwe leider van Turkije. Na nieuwe vredesbesprekingen met de geallieerden volgde het Verdrag van Lausanne (1923), dat door veel Turken als meer acceptabel werd gezien.

In hetzelfde jaar schafte Mustafa Kemal het sultanaat af en stichtte hij de Republiek Turkije. Tegelijk stelde hij de scheiding tussen geloof en staat in. De Diyanet ( Presidium voor Godsdienstzaken ) werd opgericht in 1924 na het afschaffen van het kalifaat en de daarin bestaande functie van Şeyhülislam. Hij zorgde voor een nieuwe grondwet en maakte Ankara de hoofdstad van Turkije. Ook voerde hij familienamen in en liet hij het Arabische alfabet vervangen door het Latijnse. Onder zijn leiding werden duizenden nieuwe scholen gebouwd, werd het basisonderwijs gratis en verplicht gemaakt, terwijl de belastingdruk voor de boeren werd verminderd .Hij werd als president nog populairder onder de Turken dan hij al was.

Er was ook wel kritiek op hem, met name van de conservatieve Islamitische geestelijken die het absoluut niet eens waren met de invoering van de seculiere staat. Ook hadden de etnische minderheden in Turkije het onder het bewind van Atatürk niet gemakkelijk. Omdat hij streefde naar een sterke Turkse, nationalistische staat, vinden minderheden in zijn regeringsperiode dat ze onderdrukt zijn.

Mustafa Kemal Atatürk stierf op 10 november 1938 op 57-jarige leeftijd aan de gevolgen van levercirrose. In Ankara is een speciaal mausoleum voor hem gebouwd en Atatürk wordt nog jaarlijks herdacht in Turkije.

 

 

ataturk6 ataturk-inonu-1922 ataturkun-yurt-gezileri (13)  9602157 115-01  

ataturk-1--4958643  008-117249-metbul-8796-950px